Substancje dodatkowe - po co są stosowane?

 

Co to jest "substancja dodatkowa"? 

Czy to dobrze, czy źle, że jest dodawana? 

Do żywności w trakcie produkcji danego wyrobu dodawane są substancje różnego pochodzenia. Jedne z nich naturalnie występują w przyrodzie, zaś inne są specjalnie otrzymywane chemicznie.  Każda z substancji ma określoną funkcję. Substancje dodatkowe przede wszystkim mają za zadanie:

  • wydłużyć trwałość produktów żywnościowych
  • sprawić, by stały się bardziej atrakcyjne dla przeciętnego konsumenta pod względem barwy czy aromatu.

A jak to wygląda w obowiązującym prawie?

Mianem substancji dodatkowej na podstawie Ustawy z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia. (Dz. U. z 2010 r. Nr 136, poz. 914, z późn. zm.: z dnia 8 stycznia 2010r Dz. U. z 2010 r. Nr 136, poz. 914) określa się „substancję, która nie jest zwyczajowo odrębnie spożywana jako żywność, nie będąca typowym składnikiem żywności, niezależnie od tego czy posiada wartość odżywczą, czy nie, której celowe użycie technologiczne w procesie produkcji, przetwarzania, przygotowywania, pakowania, przewozu, przechowywania żywności spowoduje lub może spowodować, że substancja ta stanie się bezpośrednio lub pośrednio składnikiem środka spożywczego, albo półproduktów będących jego komponentami”.

W Polsce wykaz oraz zezwolenie stosowania substancji dodatkowych do żywności znajduje się w Rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 22 listopada 2010r w sprawie dozwolonych substancji dodatkowych.

 

Po co stosuje się substancje dodatkowe do żywności?

  • Aby przedłużyć przydatność do spożycia i czas przechowywania żywności: obecnie większość żywności produkowana jest masowo, na wielką skalę. Produkt musi w dobrej kondycji przejść przez dość długi łańcuch dystrybucji: od producenta, przez hurtownika, magazyny, sklep detaliczny, aż do naszego koszyka z zakupami, a to trwa. Często dzieje się tak, że globalna firma obecna w wielu krajach, produkuje dany produkt tylko w jednym miejscu – bez konserwantów nie zniósłby wielogodzinnego transportu do kraju przeznaczenia;
  • W celu ułatwienia produkcji i przetwarzania żywności na większą skalę w zakładach produkcyjnych;
  • Aby zamienić drogie i trudnodostępne składniki na łatwiejsze do zdobycia i tańsze(Np. z ziaren kakaowca zabiera się tłuszcz - drogie masło kakaowe, a w czekoladach zastępuje się jego funkcję tańszym emulgatorem - lecytyną sojową. A masło kakaowe sprzedaje się producentom kosmetyków, leków itp.);
  • Aby zastąpić niepożądane składniki żywności bardziej atrakcyjnymi dla konsumenta – chodzi o nadawanie konkretnych cech sensorycznych gotowemu produktowi lub zamiana składników żywności w taki sposób, by np. zastępowały cukier, tłuszcz czy energię;
  • Aby produkować żywność bezpieczniejszą dla konsumenta przy długim przechowywaniu, w której nie będą rozwijały się bakterie oraz nie będzie niebezpiecznych toksyn.

 

Jakie są zasady stosowania substancji dodatkowych dodawanych do żywności?

Zgodnie z prawem substancje dodatkowe, jeśli mają być dodawane do żywności nie mogą stanowić zagrożenia dla zdrowia lub życia ludzi. Musi być określony i uzasadniony cel stosowania substancji dodatkowych. Dodatek substancji dodatkowej do żywności musi być zgodny z obowiązującymi przepisami prawnymi,

Zabrania się użycia substancji dodatkowej w celu zafałszowania produktu żywnościowego.

Wszystkie substancje dodatkowe dodawane do żywności muszą przejść ocenę Komitetu Ekspertów FAO/WHO ds. Dodatków do Żywności (JECFA - The Joint FAO/WHO Expert Commitee on Food Additives). Komisja ta przed wydaniem zgody na zezwolenie wprowadzenia danej substancji na rynek uwzględnia aktualne badania toksykologiczne, chemiczne oraz biologiczne tych substancji. Na tej podstawie ustalana jest tzw. akceptowalna dawka pobrania danej substancji (ADI - Acceptable Daily Intake). ADI to ilość substancji wyrażona w mg/kg masy ciała człowieka, pobierana codziennie w ciągu całego życia z pożywieniem i innych źródeł, która na podstawie obecnego stanu wiedzy nie jest szkodliwa dla zdrowia człowieka.

Niestety w dzisiejszych czasach dość często słyszymy o zafałszowaniu żywności i niezgodności prawdziwego składu z deklarowanym na etykiecie.

Takie wyniki badań z 2011 roku przedstawił UOKiK. Dla wielu produktów żywnościowych na etykiecie opakowania nie podawano w ogóle informacji o zastosowaniu do wyrobu substancji dodatkowych. Substancje te można zaliczyć przede wszystkim do grupy "konserwantów", wydłużających trwałość produktów żywnościowych, a także tzw. "polepszaczy" wyglądu, maskujących niekorzystne cechy. Przykładem może być brak deklaracji producentów na etykietach wyrobów mleczarskich (serków homogenizowanych, śmietany) oraz marmolad o dodatku takiego "konserwanta", jak kwas sorbowy. Podobnie producenci parówek zastosowali dodatek fosforu w celu polepszenia związania wody w mięsie, jednocześnie nie informując konsumentów o tym fakcie na etykiecie opakowania.

 

Na misiontek.pl wszystkie oferowane produkty przechodzą przez nasz
rygorystyczny proces akceptacji i mają sprawdzony skład. 

 

Opracowano na podstawie:

  • Czerwińska  D., Dąbrowska M., Kozłowska K. (2004): Substancje dodatkowe w żywności [w:] Toksykologia żywności. Przewodnik do ćwiczeń (red.): Brzozowska A. Wydawnictwo SGGW Warszawa, s. 58-130.
  • Raport UOKiK: http://www.uokik.gov.pl/aktualnosci.php?news_id=3216.
  • Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 22 listopada 2010 r. w sprawie dozwolonych substancji dodatkowych (Dz.U.2010.232.1525).
  • Ustawa z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia. Dz. U. z 2010 r. Nr 136, poz. 914, z późn. zm.: z dnia 8 stycznia 2010r Dz. U. z 2010 r. Nr 136, poz. 914.

 

mgr inż. Joanna Walczewska